مسجد اصلی‌ترین نهاد فرهنگی نظام اسلامی است، دین مقدس اسلام برای این نهاد عبادی، کارکردهای اجتماعی،سیاسی، اقتصادی و دفاعی منظور داشته است. مسجد در هر منطقه و محل، مأمن و مایه خیر و برکت بوده و کانون و محور پیوند مردم،یک محله برای همکاری و یاری با یکدیگر در تأمین نیازهای مادی و معنوی و فردی و اجتماعی است. احیاء مساجد، احیاء اسلام و عزت مسلمانان و حاکمیت اسلامی است.
اصلی‌ترین وظیفه و مأموریت دولت اسلامی احیاء مساجد است. باید مساجد کانون‌های حیات و پویایی و آگاهی و تلاش و جهاد باشند. همانگونه که امام خمینی(ره) احیاکننده اسلام در این عصر می‌فرمایند: مسجد محلی است که از آن باید امور اداره شود. مساجد بود که این پیروزی را برای ملت ما درست کرد، این (مساجد) مراکز حساسی است که ملت باید به آن توجه داشته باشد، پیروزی ما برای اداره مساجد است.
رونق مساجد زمینه‌ساز دوری فساد از جامعه می‌شود و حضور پررنگ مردم در مسجد موجب سازندگی و پیشرفت کشور است چرا که بسیاری از هزینه‌های سنگین که برای جلوگیری از انحراف در جامعه خرج می‌شود، کاهش می‌یابد و اگر بسیاری از مشکلات جامعه را از کم رنگ بودن حضور مردم در مسجد بدانیم حرفی به گزاف نگفته‌ایم از ابتدای اسلام تا کنون هرچه فاصله مردم و حاکمان از مسجد بیشتر شده به همان میزان رشد فساد و انحراف در جامعه بیشتر شده است.
مسجد هرگز نباید دولتی شود و اداره آن نباید در دست کارگزاران دولتی باشد بلکه دولت‌ها باید مسجدی باشند در یک حکومت دینی باید برنامه‌ای جامع برای اداره و توسعه مساجد وجود داشته باشد و الا نمی‌تواند مصداق حکومت دینی باشد.
دولت مسجدی باید مردم را در احداث و عمران و تبدیل مساجد به سنگرهای ایمان و اخلاق و پاسداری از نظام اسلامی مورد حمایت و پشتیبانی قرار دهد و حداقل آنکه هزینه‌های مساجد را همچون فضاهای عمومی شهرها و روستاها تأمین کند.
در دولت دهم و مجلس نهم اقدام شایسته و مؤثری در تأمین هزینه‌های آب، برق و گاز مساجد به شرح زیر صورت گرفت. اقدامی که با کمال تأسف در دولت‌ها و مجالس قبلی مورد توجه قرار نگرفته بود.
در قانون بودجه سال 1391 مصوب سی‌ام اردیبهشت ماه سال 1391 برای نخستین بار هزینه مصرفی و حق انشعاب برق، آب و گاز برای مساجد کشور چه شهری و چه روستایی رایگان اعلام شد.
ماده 88: هزینه مصرفی و حق انشعاب برق، آب وگاز برای مساجد، حسینیه‌ها، دارالقرآن‌ها و نیز اماکن دینی اقلیت‌های دینی مصرح در قانون اساسی رایگان است.
در قانون بودجه سال 1392 مصوب هفتم خرداد 1392در بند 66 با اضافه شدن قید «رعایت الگوی مصرف» آمده است:
هزینه مصرف با رعایت الگوی مصرف و حق انشعاب برق، آب و گاز برای حوزه‌های علمیه، مساجد، حسینیه‌ها، دارالقرآن‌ها، حسینیه‌ها و اماکن دینی اقلیت‌های دینی مصرح در قانون اساسی رایگان است.
در قانون بودجه سال 1393، مصوب دهم اسفند 1392، اضافه‌شدن با قید «رعایت الگوی مصرف متناسب با مساحت فضاهای اصلی» همان مصوبه سال‌های 1391 و 1392 آمده است.
هزینه مصرف با رعایت الگوی مصرف (متناسب با مساحت فضاهای اصلی) و حق انشعاب برق، آب و گاز برای حوزه‌های علمیه، مساجد، دارالقرآن‌ها، حسینیه‌ها و اماکن دینی، اقلیت‌های دینی مطرح در قانون اساسی رایگان است.
در اجرای مصوبات مجلس شورای اسلامی وزارتخانههای نیرو و نفت به شرح زیر اقدام نمودند.
1- وزیر محترم نیرو جناب آقای مهندس نامجو با محور طی بخشنامه 100/30/2545/91 مورخ 21 مردادماه 1391 به شرکت‌های برق منطقه‌ای و توزیع نیروی برق اعلام داشته است.
کلیه مساجد بر اساس ماده «7» مصوبه شماره 56836/ت 17785 هـ مورخ 22 تیرماه 1376هیأت محترم وزیران و بند 88 ماده واحده قانون بودجه سال 1391 کل کشور از پرداخت هزینه انشعاب برق معاف هستند.
مساجد، حسینیه‌ها، دارالقرآن‌ها و اماکن دینی اقلیت‌های دینی مصرح در قانون اساسی، به استناد بند 88 ماده واحده قانون بودجه سال 1391 کل کشور از پرداخت هزینه برق مصرفی معاف است.
بدیهی است مصارف جانبی مشترکین مزبور شامل واحدهای تجاری، فرهنگی، درمانی، مسکونی و غیره مشمول معافیت مذکور می‌شود.
2- شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور طی نامه 9854/100/92 مورخ 6 مردادماه 1392به مدیران عامل شرکت‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی اعلام داشته است:
در راستای اجرای بند 66 قانون بودجه سال 1392 کل کشور موضوع معافیت حق انشعاب و هزینه مصرف آب با رعایت الگوی مصرف برای حوزه‌های علمیه، مساجد، دارالقرآن‌ها، حسینیه و اماکن دینی اقلیت‌های دینی مصرح در قانون اساسی، بدین وسیله الگوی مصرف در بند قانونی مذکور معادل ظرفیت قراردادی تعیین شده در ابلاغیه100/31/21395 مورخ 26 اردیبهشت ماه 1388به شرح جدول ذیل تعیین و ابلاغ می‌شود:
1 مدارس علوم دینی روزانه (مترمکعب در ماه):تعداد طلبه *2/1
2 مدارس علوم دینی شبانه روزی تعداد طلبه * 5/4
3 مساجد، حسینیه‌ها، دارالقرآن و معابد سایر ادیان (مترمکعب در ماه) میزان اعیانی * 15/0
بدیهی است بهای آب مصرفی اماکن صدر الاشاره تا سقف ظرفیت قراردادی جدول فوق رایگان است و برای مصارف بیش از ظرفیت قراردادی 2 هزار ریال به ازای هر مترمکعب در شهرها 500 ریال به ازای هر متر مکعب در روستاها پس از اعمال ضریب تعدیل شهری مربوطه مبنای محاسبه و دریافت آب بها خواهد بود.
3- معاون محترم وزیر نفت و مدیر عامل شرکت ملی گاز طی بخشنامه شماره گ0/48553 مورخ 15/4/1392 به شرکت‌های گاز استانی اعلام می‌دارد:
«بر اساس بند 66 ماده واحده قانون بودجه سال 1392 حوزه‌های علمیه، مساجد، دارالقرآن‌ها، حسینیه و اماکن دینی اقلیت‌های دینی مصرح در قانون اساسی از پرداخت هزینه مصرف گاز طبیعی با رعایت الگوی مصرف در شهرها و روستاهای کشور معاف هستند. لذا ضروری است حد الگوی مصرف ماهیانه واحدهای مشمول معافیت در صورتی بند قانونی فوق به شرح زیر اعلام شود:
تاریخ مساجد شهری مساجد روستایی
92/2/1تا 30/7/92 190 متر مکعب 80 متر مکعب
92/1/8 تا 31/1/93 620 متر مکعب 340 متر مکعب
ولی متعاقباً در مورخ سیزدهم مرداد 1392 طی بخشنامه گ./65138 به شرکت‌های گاز استانی اعلام می‌دارند:
«براساس بند 66 ماده قانون بودجه سال 1392 هزینه مصرف با رعایت الگوی مصرف و حق انشعاب برای حوزه‌های علمیه، مساجد، دارالقرآن‌ها حسینیه‌ها اماکن دینی اقلیت‌های دینی مصرح در قانون اساسی رایگان است.»
باید سپاسگزار نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی و به خصوص پیشنهاد دهندگان ماده قانونی رایگان شدن هزینه‌های آب و برق و گاز مساجد بود که حداقل اقدامی که در شأن جمهوری اسلامی بود را انجام دادند و از وزرای محترم و مسئولینی که در اجرای این قانون توجه و همت و جدیت به عمل آوردند تشکر کرد.
مردم مسلمان کشورمان در همه ادوار تاریخی مسجد را گرامی داشته و هزینه‌های ساخت و اداره آن را در سایه هدایت روحانیت بر عهده گرفته‌اند و امروز انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی و این مناصبی که در اختیار دولتمردان قرار گرفته و می‌گیرد مدیون همان اخلاص و تلاش مؤمنین در حفظ و حراست از مساجد بوده و هست.
دولتمردان کشورمان مدیون این مردم مؤمن و مدیون این مساجدند. باید هر چه بیشتر و بهتر حداقل به عمران آنها بپردازند پرداخت هزینه‌های آب و برق و گاز حداقل پشتیبانی است که دولت جمهوری اسلامی برای اینکه دولتی مسجدی است، می‌تواند انجام دهد قطعاً وزارتخانههای دیگر همچون وزارت راه و شهرسازی در خصوص تأمین زمین و احداث و تعمیر و نگهداری مساجد، وزارت ارتباطات در خصوص تأمین زیرساخت‌های ارتباطی مساجد، وزارت بهداشت و درمان در خصوص بهداشت مساجد، شهرداری‌ها در خصوص فضای سبز مساجد و نظایر آن وظایف پشتیبانی بر عهده دارند. همان خدماتی که برای فضاهای عمومی شهرها همچون پارک‌ها و فرهنگسراها و نظائر آن معمول می‌دارند.
بنابراین برای اینکه مصوبه مجلس شورای اسلامی در پرداخت هزینه‌های آب و برق و گاز مساجد به خوبی اجرا شود باید ملاحظاتی به شرح زیر مورد توجه قرار گیرد:
1- در تهیه الگوی مصرف مساجد به نظر توجهی به برخی جزییات مهم و تاثیر گذار در مصرف نادیده گرفته شده است مانند اقلیم و موقعیت جغرافیایی مساجد، مطمئناً مسجدی که در شمالغرب کشور و در مناطق سردسیر کشور واقع شده است نوع و مقدار مصرف انرژی در آن با مسجدی که در نواحی گرمسیر ایران قرار دارد متفاوت است و آب و برق و گاز در هر یک از آنها با یک الگوی یکسان مصرف نخواهد شد.
از جمله دیگر موارد نادیده گرفتن موقعیت مکانی مساجد است قطعاً مسجدی که در مرکز شهر تهران و در قلب بازار واقع شده با مسجدی که در یکی از محلات حاشیه‌ای شهر واقع شده میزان مصرف مشابهی نخواهند داشت.
2- در بخشنامه‌های صادره هزینه واحدهای فرهنگی مساجد مشمول بخشودگی نخواهد بود. (بند 2-3 نامه شماره 100/30/25457/91 مورخ 21/5/1391 وزارت نیرو) حال اینکه فعالیت اصلی مساجد در حوزه فرهنگ است و واحدهایی چون دارالقرآن، پایگاه مقاومت، کتابخانه، کانون فرهنگی هنری و ... وظایف آنها در راستای وظیفه مسجد بوده و به نظر این واحدها نیز باید مشمول قانون معافیت قرار گیرند.
3- با توجه به ملاحظات یادشده در بالا و مواردی که احیانا از ذهن نویسنده دور مانده باشد نیاز به تهیه یک آیین‌نامه اجرایی جامع با رعایت کلیه ضوابط و حضور کارشناسانی مطلع از سوی وزارتخانههای مرتبط و ارگان‌های درگیر با مسجد احساس می‌شود تا بر روند اجرای درست قوانین یاری رسان باشد.
مختار حسنی سوخته‌سرایی (کارشناس امور فرهنگی)
فارس